GESCHIEDENIS INDONESIň KOLONIALE TIJDEN

 

 

Van Nederlands-IndiŽ naar IndonesiŽ

De jaren 1945-1949 staan in het teken van de Indonesische kwestie. Direct na de Japanse capitulatie roepen Soekarno en zijn nationalistische medestanders de onafhankelijke Republiek IndonesiŽ uit. Nederland erkent de Republiek niet en zet alles op alles om Nederlands-IndiŽ te behouden. Het parlement en het overgrote deel van de bevolking steunt het kabinetsbeleid. Perioden van diplomatie en onderhandeling wisselen af met perioden van strijd.

Tekstvak: Dit hoofdstuk bevat een korte terugblik van de tijdlijn die op deze site is opgenomen en wel vanaf het jaar 1945 tot 1949.  
Tekstvak: Op 15 augustus 1945 capituleert Japan. 2 dagen later roepen Soekarno en Hatta de onafhankelijkheid van IndonesiŽ uit. Zij zijn de 2 belangrijkste leiders van de nationalistische beweging. Die dateert al van ver voor de Tweede Wereldoorlog. Door het koloniale bewind is deze beweging altijd onderdrukt.
Tijdens de Japanse bezetting groeit het Indonesische streven naar onafhankelijkheid sterk. Door de nederlaag van het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) in 1942 vermindert tegelijk het Nederlandse prestige in inheemse ogen.
15 augustus 1945

Nederland stuurt oorlogsvrijwilligers (OVWíers) naar de kolonie. Zij moeten het geweld in IndiŽ bedwingen en de koloniale orde herstellen. Deze vrijwilligers zijn in 1944 en 1945 geworven. Ze zijn eigenlijk bestemd voor inzet in Europa. De meeste van hen komen uit de zuidelijke provincies van Nederland.

Als de oorlog in Europa voorbij is besluit het kabinet ze naar IndiŽ te sturen. Eerst met de bedoeling om te strijden tegen de Japanners. De OVWíers komen in november 1945 in Brits Malakka op Java aan. De strijd tegen Japan is dan al voorbij.

Britten weigeren toegang IndiŽ

Door ontwikkelingen tijdens de Tweede Wereldoorlog hebben Britse autoriteiten tijdelijk het gezag in Nederlands-IndiŽ. Zij geven de OVWíers voorlopig geen toestemming het land verder binnen te gaan door de gespannen situatie. In totaal gaan 25.000 OVWíers naar IndiŽ.

24 februari 1946

Nederland stelt tijdens een conferentie in de plaats Malino op Celebes voor 'deelstaten' in te voeren. Dit is een idee van luitenant-gouverneur-generaal van Nederlands-IndiŽ Hubertus Johannes van Mook.

Volgens zijn idee zal Nederlands-IndiŽ in de toekomst zelfstandig worden. Namelijk in de vorm van een federatie van verschillende 'deelstaten' onder de naam 'Verenigde Staten van IndonesiŽ'. Een van deze Ďdeelstatení is de Republiek van Soekarno. De nieuwe staat blijft onderdeel van het Koninkrijk der Nederlanden met koningin Wilhelmina als staatshoofd.

Geen akkoord

De Republiek wil hier niets van weten. Soekarno wil eerst dat heel IndonesiŽ onafhankelijk is in de vorm van een eenheidsstaat, geen federatie. Pas daarna wil hij nadenken over het behoud van een band met Nederland.

25 JULI 1946

De oprichting van het Korps Militaire Politie is op 14 augustus 1946. Zij moeten de Koninklijke Landmacht in Nederlands-IndiŽ ondersteunen en begeleiden. Al snel wijzigt de naam in Korps Militaire Politie/Koninklijke Marechaussee.

14 AUGUSTUS 1946

Het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) kan met inzet van Nederlandse oorlogsvrijwilligers het geweld in IndiŽ niet bedwingen. Daarom besluit het kabinet dienstplichtigen te sturen. Nooit eerder was er overzee een inzet van dienstplichtige militairen. Nederland moet hiervoor de grondwet wijzigen.

Naamgeving

De naamgeving van de divisie, Ď7 Decemberí, verwijst naar de radiorede van koningin Wilhelmina op 7 december 1942. Hierin zegt zij een hervorming van de koloniale verhouding tussen Nederland en IndiŽ toe na afloop van de Tweede Wereldoorlog.

Gelegerd in West-Java

1 Divisie (in IndiŽ C-Divisie genoemd) wordt gestationeerd in West-Java. In totaal gaan 95.000 landmachtdienstplichtigen naar IndiŽ.

24 SEPTEMBER 1946Tekstvak: Uitreis met de ďBOISSEVAINĒ op 24 september 1946.

Foto van dit schip hierboven.
Tekstvak: Aan boord van de 1 DIVISIE, 7- DECEMER. 
Tekstvak: Het akkoord van Linggadjati voorziet in de erkenning door Nederland van de Republiek IndonesiŽ op Java en Sumatra. Maar ook de oprichting van de ĎVerenigde Staten van IndonesiŽí op uiterlijk 1 januari 1949. Deze gaan samen met Nederland verder in een unie.
Dekolonisatie
Het betekent dat Nederland in principe akkoord gaat met een geleidelijke en beperkte dekolonisatie. Beide partijen beloven hun troepensterkte te verminderen. Zij streven naar samenwerking op het gebied van defensie en legervorming.
Onderhandelingen mislukken
15 november 1946Tekstvak: Minister-president Sharir en Schermerhorn

Er gaat een tweede divisie dienstplichtigen naar Nederlands-IndiŽ. Naast het Koninklijk Nederlands-Indisch Leger (KNIL) en de dienstplichtigen van 1 Divisie Ď7 Decemberí komt de ĎPalmboomí-divisie. Uitreis met de ZUIDERKRUIS op 11 juni 1947. Aankomst Semarang op 10 juli 1947.† De standplaats van deze D-Divisie is Midden-Java. Vlak na aankomst is deze divisie al nodig voor een grote militaire actie.

11 juni 1947

De onderhandelingen over de uitvoering van het akkoord van Linggadjati mislukken. Het kabinet besluit hierna een militaire actie tegen de Republiek te voeren. Dit is de Eerste Politionele Actie. Het doel is om de Republik Indonesia tot politieke inschikkelijkheid te dwingen. Maar ook om de belangrijkste productiegebieden op Java en Sumatra in handen te krijgen en de economie weer op gang te brengen. De actie is ingegeven door financiŽle nood: de bodem van de Nederlandse schatkist komt in zicht.

Amfibische operatie

De Koninklijke Marine voert een grote amfibische operatie uit. Talrijke landingsvaartuigen krijgen dekking van grotere oppervlakteschepen. Ook vliegtuigen van de Marine Luchtvaart Dienst (MLD) ondersteunen de operatie.

Nederland staakt actie

De Expeditionaire Macht Mariniersbrigade gaat in Pasir Poetih aan land. Al na 4 dagen hebben de mariniers de hele oosthoek van Java in handen. Onder zware internationale druk stopt de actie op 5 augustus. Generaal Simon Spoor komt tot de conclusie dat ze het offensief eigenlijk moeten voortzetten. Net zo lang tot Yogyakarta in Midden-Java in Nederlandse handen is gevallen. Yogyakarta is namelijk het centrum van de Republiek en de zetel van de Republikeinse regering.

Moeizame guerrillastrijd

Na afloop van de actie breekt een periode van moeizame strijd aan. De Republikeinse troepen zijn niet uitgeschakeld en zetten de strijd voort in de vorm van een guerrilla. Generaal Spoor meent dat hij deze guerrilla snel kan bedwingen, maar hij onderschat deze fase van de strijd.

21 juli 1947COMMANDO LUCHTVAARTTROEPENUitreis LVT 1, 2 EN 3 met de  "KOTA INTEN" op 28 augustus 1947Uitreis LVT 4 met de  "SLOTERDIJK" op 10 september 1947

De Renville-overeenkomst is het tweede politieke akkoord tussen Nederland en de Republiek. De ondertekening vindt plaats op het Amerikaanse marineschip USS Renville.

De overeenkomst is grotendeels een bevestiging van eerdere afspraken uit het akkoord van Linggadjati.

Het komt tot een wederzijdse afbakening van territorium. En een (in theorie) terugtrekking van Republikeinse troepen uit de Nederlandse gebieden.

Nederland hoopt dat de guerrillastrijd daardoor afneemt, maar dat gebeurt niet.

17 JANUARI 1948Uitreis met de  "WATERMAN" op 16 april 1948Tekstvak: Het betreft in dit geval dienstplichtigen LSK van de lichting 1948.  Het vertrek vond plaats vanaf de Merwehaven in Rotterdam op 16 april 1948. De aankomst in de haven van Batavia, Tandjong Priok was op 11 mei 1948, om half acht in de morgen, plaatselijke tijd uiteraard.

De voortgezette onderhandelingen over een definitieve politieke regeling lopen stuk. Nederland lanceert opnieuw een groot militair offensief tegen de Republiek: de Tweede Politionele Actie. Het doel is om Djokjakarta, het resterende deel van Java en een zo groot mogelijk deel van Sumatra te veroveren. En om de Republikeinse regering ten val te brengen en de Republikeinse strijdkrachten te vernietigen.

Mariniers gaan aan land

De Mariniersbrigade gaat eerst aan land bij Glondong in het noordoosten van Java. Later landen ze ook op verschillende plaatsen op Sumatra. Bij de Tweede Politionele Actie zijn er meer amfibische en ondersteunende luchtacties dan tijdens de eerste actie. Er zijn tientallen schepen, vliegtuigen en landingsvaartuigen bij betrokken.

Fot hiernaast : De dominee houdt een preek over een goede uitkomst.

 

 

 

 

 

19 december 1948

Verovering Djokjakarta

Parachutisten en commandoís van het Korps Speciale Troepen veroveren Djokjakarta onder bevel van luitenant-kolonel Van Beek. De Republikeinse top, onder wie Soekarno, wordt gevangen genomen. Het Republikeinse leger weet de dans grotendeels te ontspringen en begint een guerrilla.

Internationale druk

Het Nederlandse optreden leidt ertoe dat de internationale gemeenschap inclusief de Verenigde Staten de kant van de Republiek kiest. Opnieuw maakt zware internationale druk een eind aan de actie, op 5 januari 1949.

7 mei 1949

De Van Royen-Roem-overeenkomst biedt uitzicht op een definitieve politieke oplossing van het conflict. Tijdens een Ronde Tafel Conferentie zijn er onderhandelingen over de spoedige onafhankelijkheid van Nederlands-IndiŽ. Zonder een overgangsperiode onder Nederlands toezicht en beheer. Wel houdt Nederland vast aan de vorming van een federatie van Indonesische staten verbonden met Nederland in een unie. En met de koningin als staatshoofd.

Ontruiming Yogyakarta

De overeenkomst heeft ook militaire consequenties. De Nederlandse troepen moeten Yogyakarta prijsgeven en ontruimen. Terwijl zij enkele maanden eerder deze stad hebben veroverd. Dit zorgt voor grote spanningen in het leger. De ontruiming van Yogyakarta begint op 30 juni.

Op de afbeelding hiernaast trekken militairen Yogyakarta binnen.

Uitreis met de  "KOTA INTEN" op 3 AUGUSTUS 1949Tekstvak: Op deze pagina is de lange tocht met het  ss.ĒKota IntenĒ  naar de Oost beschreven. 

Het betreft in dit geval dienstplichtigen LSK van de lichting 1949.  Het vertrek vond plaats vanaf de Merwehaven in Rotterdam op 3 augustus 1949, zo, n 5 maanden voor de soevereiniteitsoverdracht. De aankomst in de haven van Batavia, Tandjong Priok was op 31 augustus 1949.

Koningin Juliana ondertekent de overdracht van de soevereiniteit aan de Verenigde Staten van IndonesiŽ. De eerste president wordt Soekarno. Er komt een einde aan 350 jaar Nederlandse bestuurlijke en militaire aanwezigheid in de Indische archipel. Alleen Nieuw-Guinea blijft Nederlands bezit.

Uitroepen van de eenheidsstaat

De Indonesische regering maakt in 1950 al een eind aan de federale structuur (de ĎVerenigde Staten van IndonesiŽí) en roept de eenheidsstaat uit. In 1956 maakt zij ook een eind aan de unie met Nederland. Zij blijft zich inspannen voor de inlijving van Nieuw-Guinea bij IndonesiŽ.

Overdracht aan Indonesische marine

De Koninklijke Marine draagt haar taken over aan de Indonesische marine. Wel behoudt de marine nog enige tijd een vertegenwoordiging in IndonesiŽ. Namelijk om het Indonesisch marinepersoneel op te leiden en bekend te maken met het over te dragen materieel. De Gouvernements Marine komt onder Indonesisch beheer.

SOEVEREINITEITSOVERDRACHT 27 DECEMBER 1949
Dit hoofdstuk wordt afgesloten met :Vaarwel IndonesiŽ